Дайн ба геополитик: Дэлхийн цэргийн хувьцаанууд яагаад дэгдсэн бэ?
2022 оны 2-р сард Орос Украинд довтолсноос хойш дэлхийн батлан хамгаалахын зах зээл үндсээрээ өөрчлөгдсөн. Арав гаруй жил үргэлжилсэн "энхийн хэмжилт" дууссаж, орон зай цэргийн хэрэгцээгээр дүүрэв. Украины дайн, Израиль-Иранын мөргөлдөөн, Хятад-Тайваны хурцадмал байдал — эдгээр гурван голлох цэгийн давхцал нь дэлхийн батлан хамгаалах зардлыг 2024 онд $2.7 триллион болгон хүргэж, арав дахь жилдаа дараалан өссөн дээд амжилт тогтоолоо. Хөрөнгө оруулагчдын хувьд энэ бол ганц хэдэн жил биш, бүхэл бүтэн "батлан хамгаалахын супер циклийн" эхлэл байж болох юм.
Европын дахин зэвсэглэл: АНУ татарч, Европ ганцаарчилна
Дональд Трамп "NATO-гийн 2%-ийн зорилт биелүүлээгүй орнуудыг хамгаалахгүй" гэж мэдэгдсэн цагаас хойш Европын зэвсэглэлийн хурд драматикаар нэмэгдсэн. 2025 онд NATO-гийн бүх гишүүн орон анх удаа ДНБ-ийнхээ 2%-иас дээш батлан хамгаалахад зарцуулах зорилтыг хангалаа — 2014 онд ердөө 3 орон л энэ түвшинд байсан. 2025 оны Гаагийн дээд уулзалтаар NATO 2035 он гэхэд 5%-ийн зорилт тавьсан нь батлан хамгаалахын зардал цаашид ч нэмэгдэнэ гэдгийг баталж байна. 2025 онд Европ, Канадын нийт батлан хамгаалахын зарлага 20%-иар нэмэгдэж, ДНБ-ийн 2.33%-д хүрсэн.
Европын хувьцааны ялагчид хэн бэ? Германы Rheinmetall (RHM) нь 2022 оноос хойш дэлхийн хамгийн өндөр өгөөжтэй хувьцааны нэг болсон — хувьцааны үнэ 20 дахин өссөн нь Stoxx Europe 600 индексийн шилдэг гүйцэтгэл болсон. 2025 онд Rheinmetall-ийн борлуулалт €9.9 тэрбум (29% өсөлт), захиалгын дэвтэр €64 тэрбумд хүрч, 2026 онд 40-45% өсөлтийг хүлээж байна. Швед улсын Saab (SAAB-B.ST) 2025 онд 22%-ийн борлуулалтын өсөлт, 284%-ийн захиалгын өсөлт үзүүлсэн бол Их Британийн BAE Systems (BA.L) Норвегид £10 тэрбумын фрегатын гэрээ байгуулсан. Rheinmetall, Leonardo, BAE Systems, Thales, Hensoldt, Saab зургаан компанийн нийт орлого 2021-2025 онд дунджаар 57%-иар өссөн.
Иран ба пуужингийн хамгаалалт: Interceptor-ийн хомс тодорч байна
2025 оны 6-р сард болсон Израиль-Иранын "12 хоногийн дайн" цэргийн хамгаалалтын нэг том дутагдлыг ил гаргасан — пуужингийн interceptor-ийн нийлүүлэлт. Иран 500 гаруй баллистик пуужин харвасан тэр тулалдаанд ОАЭ, Кувейтийн Patriot нөөцийн 75%, Бахрейны 87% зарцуулагдсан байж болзошгүй гэж дүгнэж байна.
RTX/Raytheon (RTX) Patriot PAC-3 пуужингийн жилийн үйлдвэрлэлийг 600-аас 2,000 нэгж болгон гурав дахин нэмэгдүүлэх долоон жилийн төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Raytheon-Rafael хамтарсан үйлдвэр 2025 оны 11-р сард Iron Dome-ийн Tamir interceptor нийлүүлэх $1.25 тэрбумын гэрээ байгуулсан. RTX-ийн захиалгын дэвтэр 2025 онд рекорд $251 тэрбумд хүрч, хувьцаа нь 2025 онд 60% өсч $185-ийн дээд амжилт тогтоосон.
Дрон технологи: Хямд дрон, үнэтэй interceptor — тэнцвэрийн хямрал
Украины дайн дахь хамгийн том сурамж бол хямд дрон ялдаг гэдэг. Иранаас нийлүүлсэн Shahed-136 камикадзе дрон нь нэг нэгж $20,000 орчим үнэтэй байхад, түүнийг устгах Patriot interceptor нь $3-5 сая долларыг зардаг. Энэ "үнийн тэнцвэргүй байдал" нь дрон эсэргүүцэх (counter-drone) технологийн туйлын хэрэгцээг бий болгосон.
Counter-drone зах зээл 2025 оны $6.6 тэрбумаас 2030 он гэхэд $20.3 тэрбум болж, 25%-ийн жилийн өсөлт үзүүлнэ гэж таамаглаж байна. Гол тоглогчид: Anduril Industries (хувийн компани, 2025 онд $20 тэрбумын хуурай армийн гэрээ авч, үнэлгээ $60 тэрбум давсан), Shield AI ($12.7 тэрбумын үнэлгээтэй, Pentagon-оос хямд дроны хөтөлбөрт сонгогдсон), AeroVironment (AVAV) болон Kratos Defense (KTOS) зэрэг нийтийн хувьцаат компаниуд. KTOS 2025 онд 196% өсч хамгийн хурдан өссөн батлан хамгаалахын хувьцааны нэг болсон. Rheinmetall-ийн Skyranger дрон эсэргүүцэх их буу Нидерландад нийлүүлэгдэж эхэлсэн нь Европын талаас ч тодорхой хариу гарч байгааг харуулж байна.
Ази тивийн хурцадмал байдал: Японоос Тайвань хүртэл зэвсэглэж байна
Хятадын цэргийн хүч нэмэгдэж, Тайваны асуудал хурцдаж байгаа нь Зүүн Азийн орнуудад шинэ батлан хамгаалахын "дайнтай цагийн сэтгэлгээ" бий болгосон:
Япон ДНБ-ийнхээ 2%-д хүртэл батлан хамгаалахын зарлагаа хоёр дахин нэмэгдүүлэх таван жилийн төлөвлөгөөний дагуу 2026 онд $58 тэрбум-ийн батлан хамгаалахын төсөв батлав — 2025-аас 9.4% өсч, дэлхийн гуравдагч том цэргийн зарлагын орон болох замдаа явж байна. Өмнөд Солонгос зарлагаа 7.5%-иар нэмэгдүүлсэн бол Тайвань ДНБ-ийн 3%-д батлан хамгаалахын зарлагаа хүргэхийг зорьж, 2030 он гэхэд 5%-д хүргэх амлалт өгсөн.
Энэ нь Японы Mitsubishi Heavy Industries, Kawasaki Heavy Industries, Өмнөд Солонгосын Hanwha Aerospace, LIG Nex1 зэрэг нутгийн батлан хамгаалахын компаниудад шинэ өсөлтийн боломж нээж байна. Хятадын "нуугдмал" цэргийн зарлагыг оруулбал дэлхийн цэргийн зарлагын жинхэнэ тоо $3 триллионаас давна гэж шинжээчид таамаглаж байна.
Хөрөнгийн зах зээл дэх ялагчид: Тоо баримт
Доорх хувьцааны гүйцэтгэл нь батлан хамгаалахын секторын түүхэн хөдөлгөөнийг тод харуулж байна:
Rheinmetall (RHM.DE): 2022-2025 онд ~1,900% өсөлт (20 дахин), сүүлийн 3 жилд нийт өгөөж 616%
RTX/Raytheon (RTX): 2025 онд +60%, рекорд $185 хүрсэн, захиалгын дэвтэр $251 тэрбум
Lockheed Martin (LMT): 2025 оны 6-р сараас 2026 оны 3-р сар хүртэл +40%, захиалгын дэвтэр $194 тэрбум
Northrop Grumman (NOC): Ижил хугацаанд +46%, захиалгын дэвтэр $95.7 тэрбум
Kratos Defense (KTOS): 2025 онд +196% — дрон болон бүрэлдэхүүнгүй системийн сегментийн хурдацтай өсөлт
Saab (SAAB-B): 284%-ийн захиалгын өсөлт, Франц GlobalEye онгоц, Польш A26 шумбагч завь захиалсан
ETF-ийн хувьд: iShares U.S. Aerospace & Defense ETF (ITA) сүүлийн нэг жилд +57%, SPDR S&P Aerospace & Defense ETF (XAR) +69%, Themes Transatlantic Defense ETF (EUAD) 2025 онд +73% өсөлт үзүүлсэн.
Монгол хөрөнгө оруулагчдад: Хэрхэн оролцох вэ?
Батлан хамгаалахын секторт хөрөнгө оруулах нь ёс зүйн хувьд тухайн хүний үзэл бодолтой холбоотой асуулт ч гэлээ, хөрөнгийн зах зээлийн хувьд энэ бол маш бодитой боломж. Монгол хөрөнгө оруулагчдын хувьд дараах гурван арга байна:
1. ETF-ээр олон талын хамрах хүрээ: ITA (АНУ-ын агаарын болон батлан хамгаалах), XAR (S&P батлан хамгаалах), EUAD (Европын болон АНУ-ын хосолсон) зэрэг ETF нь нэг хувьцаагаар олон арван компанид хөрөнгө оруулах боломжийг олгодог. Дансны нэг тикер худалдан авахад хангалттай.
2. Тодорхой хувьцаа: Өндөр өсөлтийг хүсвэл RTX, Rheinmetall (ADR хэлбэрээр), Kratos (KTOS), AeroVironment (AVAV) зэрэг хувьцааг Interactive Brokers, Schwab зэрэг брокерийн данснаас худалдан авч болно.
3. Эрсдэлийг анхаар: Хувьцаанууд аль хэдийн ихээхэн өссөн — Rheinmetall 20 дахин өссөний дараа худалдан авах нь эхний оруулагчдийнхаас огт өөр эрсдэлтэй. Энх тайвны хэлэлцээр гэнэтийн байдлаар дэвшил гаргавал хувьцааны ханш хурдан уналт мэдэрч болно. Мөн батлан хамгаалахын бизнес нь улс төрийн өөрчлөлтөд маш мэдрэмтгий. Тиймээс энэ секторт багахан хэсэг — портфолийн 5-10% — хуваарилах нь зохистой.
Цаашдын төлөв: АНУ-ын батлан хамгаалахын 2027 оны төсөв $1.5 триллион болгох саналтай байгаа, NATO-гийн 5%-ийн зорилт нь олон жил үргэлжлэх захиалгын урсгалыг хангаж байна. Дэлхийн геополитик тогтворгүй байдал богино хугацаанд тайвшрах шинж тэмдэг харагдахгүй байгаа нь батлан хамгаалахын секторыг бүтцийн урт хугацааны өсөлтийн салбар болгож байна. Гэхдээ ялагч хувьцааг өнөөдрийн үнэлгээнд сонгох нь 2022-2023 оны шатны хялбарчлалаас хамаагүй хэцүү — хөрөнгө оруулахын өмнө судалгаа хий, аажмаар ор.
Эх сурвалж
1. NATO Defense Expenditure Report 2025 — nato.int
2. Rheinmetall AG Annual Report 2025 — rheinmetall.com
3. RTX Corporation Q1 2026 Earnings — rtx.com
4. Kratos Defense & Security Q4 2025 — ir.kratosdefense.com
5. SIPRI Military Expenditure Database 2025 — sipri.org
6. Saab AB Annual Report 2025 — saabgroup.com
7. US Department of Defense Budget FY2026 — comptroller.defense.gov
Хуваалцах