Японы сэргэлт: Nikkei рекорд, батлан хамгаалах эргэлт, хагас дамжуулагч — дэлхийн хөрөнгө оруулагчдад юу санал болгож байна

1989 оны хөөсөрсөн эдийн засгийн дараа 35 жил унтарсан мэт байсан Япон улс дэлхийн хөрөнгийн зах зээлд дахин сэрлээ. Nikkei 225 индекс 2024 онд 40,000 оноог давж, 1989 оноос хойшхи хамгийн өндөр үзүүлэлтдээ хүрсэн бол 2025 онд 50,000 онооны босгыг ч нурааж, 2026 оны 5-р сард 65,200 орчим оноонд хүрч байна. Уоррен Баффет хэдэн жилийн өмнө Японы худалдааны томоохон компаниудад хөрөнгө оруулалт хийж, дэлхийн хөрөнгө оруулагчдын анхаарлыг татсан. Одоо Япон зөвхөн хөрөнгийн зах зээлийн сэргэлтээр ч бус, батлан хамгаалах томоохон өөрчлөлт, хагас дамжуулагчийн аж үйлдвэрийн сэргэлтийн тулгуур болж улмаар дэлхийн геополитикийн тэнцвэрт чухал үүрэг гүйцэтгэж байна.

Хөрөнгийн зах зээлийн сэргэлт: 35 жилийн дараа шинэ рекорд

Nikkei 225 индекс 1989 оны 12-р сард 38,915 оноогоор оргилд хүрч, дараа нь хэдэн арван жилийн уналтад орсон билээ. Үл хөдлөх хөрөнгө болон хувьцааны зах зээлийн хөөсөрсөн үнэлгээ задрахад Японы эдийн засаг "алдагдсан арван жилүүд"-ийн уналтад орсон нь дэлхийн эдийн засгийн түүхэн дэх хамгийн удаан сунжирсан зогсонги байдлын нэг болсон юм. Гэвч 2024 онд буцаж эргэн ирсэн шинэ тэмдэглэгдэхүйц үйл явдал: индекс 40,000 оноог давж, 35 жилийн дараа анх удаа тэрхүү босгыг давлаа. 2025 онд 50,000 оноо, 2026 оны 5-р сард 65,000 оноог давж буй нь зөвхөн тоо биш — Японы эдийн засгийн бодит хувьсгалын тусгал юм.

Энэ сэргэлтийн гол хүч юу вэ? Нэгдүгээрт, Токиогийн хөрөнгийн бирж (TSE) корпорацийн засаглалын шинэчлэл хийж, компаниудыг өөрийн хөрөнгийн өгөөж (ROE)-ийг дээшлүүлэх, хувьцаа тойм хийх замаар хөрөнгө оруулагчдад илүү их үнэ цэн бий болгохыг шаардсан. Олон жилийн турш ашиг орлогоо дансанд хуримтлуулж, бага р/е харьцаагаар арилжаалагдаж байсан компаниуд одоо хөрөнгийн идэвхтэй бодлого явуулж эхэлсэн нь хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг нэмэгдүүлэв. Хоёрдугаарт, Японы Банк 2024 оны 3-р сард 17 жилийн хугацааны дараа анх удаа хүүгийн хэмжээг өсгөж, 2025 оны 12-р сард 0.75%-д хүргэж улмаар 30 жилийн өндөр үзүүлэлтэд хүрлээ. Энэ нь Японы эдийн засаг дефляцаас гарч, эрүүл өсөлтийн замд орж буйн тэмдэг юм.

Баффетын Японы бооцоо: Яагаад дэлхийн хамгийн ухаалаг хөрөнгө оруулагч Японд итгэсэн бэ?

Уоррен Баффетийн Berkshire Hathaway компани 2020 онд Японы таван томоохон худалдааны компанид хөрөнгө оруулж эхэлсэн нь дэлхийн хөрөнгийн зах зээлд гайхшрал төрүүлсэн шийдвэр байв. Itochu (8001.T), Marubeni (8002.T), Mitsui (8031.T), Sumitomo (8053.T), Mitsubishi (8058.T) — эдгээр нь Японы эдийн засгийн нуруу болсон "сого шоша" буюу худалдааны бүлэглэлүүд юм.

2025 оны 3-р сарда Berkshire таван компани дахь эзэмшлийн хувийг бүгдийг нь 8.5%-аас 9.8% хүртэл нэмэгдүүллээ. Митсубишид 9.67%, Мицуид 9.82%, Марубенид 9.3%, Сумитомод 9.29%, Итотюд 8.53% хүрлээ. 2025 оны 8-р сард Митсубишид эзэмшлийг 10.23%-д хүргэж, Баффет эхэндээ тогтоосон 10%-ийн дээд хязгаараас давахаар компаниудтай тусгай тохиролцоо хийсэн нь мэдэгдлээ. 2024 оны эцэст эдгээр эзэмшлийн нийт зах зээлийн үнэлгээ 23.5 тэрбум долларт хүрчээ.

Баффет яагаад Японд хөрөнгө оруулсан бэ? Энэ компаниуд эрдэс баялаг, энерги, хоол хүнс, технологи, санхүү зэрэг олон салбарт нэгэн зэрэг ажилладаг, бага үнэлгээтэй (p/b харьцаа нэгээс доош), өндөр ногдол ашиг олгодог, хатуу баланс бүхий бизнесүүд юм. Дэлхийн барааны өсөлтийн ашиг хүртэх тохиромжтой байрлалд байгаа эдгээр компани нь "хямд үнэтэй" Японы мөнгөөр санхүүжсэн тул Баффетын хувьд хоёрдмол ашиг оллоо.

Батлан хамгаалах эргэлт: Тайвших бодлогоос зэвсгийн экспортод

Япон улсын Үндсэн хуулийн 9-р зүйл нь Японыг дайн тулааны хэрэгсэл эзэмшихийг хориглодог байсан ч 2022 оны 12-р сард батлагдсан гурван стратегийн баримт бичиг — Үндэсний Аюулгүй байдлын Стратеги, Үндэсний Батлан хамгаалах Стратеги, Батлан хамгаалах Хөтөлбөр — Японы батлан хамгаалах бодлогыг эрс өөрчилсөн. Батлан хамгаалах зардлыг ДНБ-ний 1%-аас 2%-д хүргэх, зэвсэг экспортлох эрхийн хязгаарлалтыг сулруулах зорилт тавигдлаа.

2026 оны санхүүгийн жилийн батлан хамгаалах төсөв 58 тэрбум доллар (9.04 их наяд иен) болж, дараалсан 12 дахь жилдээ рекорд тогтоолоо. Энэ нь 3.8%-ийн өсөлт бөгөөд 2023-2027 оны батлан хамгаалах таван жилийн хөтөлбөрийн дагуу нийт 43 их наяд иен (275 тэрбум доллар) зарцуулагдана. Хамгийн чухал өөрчлөлт бол зэвсэг экспортлох зөвшөөрлийг өргөтгөсөн явдал бөгөөд Австрали улс Mitsubishi Heavy Industries-ийн Mogami ангийн фрегатыг 11 ANZAC ангийн хөлгийн оронд сонгосон нь эхний томоохон экспортын гэрээ болсон юм.

Батлан хамгаалах салбарын гол хөрөнгө оруулалтын сонголтууд: Mitsubishi Heavy Industries (7011.T) — пуужин системийн гол гүйцэтгэгч; Kawasaki Heavy Industries (7012.T) — нисэх онгоц, усан онгоц, батлан хамгаалах тоног төхөөрөмж; IHI Corporation (7013.T) — хөдөлгүүр, аэроспейс; Japan Steel Works (5631.T) — цэргийн зэр зэвсэгт ашиглагдах тусгай гангийн үйлдвэрлэл.

Геополитикийн байрлал: АНУ-ын нэг тал болж Азийн тэнцвэрт нөлөөлж байна

Хятадын цэрэг-эдийн засгийн хүчний өсөлт Японыг АНУ-тай улам бүр нягт нийлэх болгосон. Япон F-35 сөнөөгч онгоц, Tomahawk пуужин авч, АНУ-тай хамтарсан сургуулилт тогтмол хийж байна. Энэ геополитикийн тогтцын хувьд эдийн засгийн ач холбогдол ихтэй: АНУ технологийн хамтын ажиллагааны хувьд Японыг стратегийн гол түнш гэж үзэж байгаа тул хагас дамжуулагчийн аж үйлдвэр, батлан хамгаалах хамтын ажиллагаа нь хоёр улсын хувьд ялан ялсан тогтоц бий болгосон.

Гэхдээ геополитикийн эрсдэл бас бий: Японы олон томоохон корпорациуд Хятадын зах зээлд ихээхэн найддаг. Toyota, Sony, Murata гэх мэт компаниудын орлогын нэлээд хэсэг Хятадаас орж ирдэг. АНУ-Хятадын харилцаа улам хурцдах тусам эдгээр компаниуд шахалтад орох эрсдэлтэй.

Хагас дамжуулагч ба технологийн ренессанс: TSMC, Rapidus, Японы чип аж үйлдвэр

Япон 1980-аад онд дэлхийн чип үйлдвэрлэлийн тэргүүн байр суурийг эзэлж байсан ч 1990-ээд оны уналтын дараа энэ байр сууриа алдсан. Одоо засгийн газрын стратегийн дэмжлэгтэйгээр дахин тэргүүн технологийн байр сууриа эзлэхийг зорьж байна. 2021-2025 оны хооронд Японы засгийн газар хагас дамжуулагчид 65 тэрбум доллар зарцуулсан бөгөөд энэ нь АНУ-ын CHIPS Act-тай харьцуулахад ДНБ-ний эзлэх хувиар илүү юм.

TSMC Кумамото хотод байгуулсан үйлдвэрт эхлээд 6nm, 12nm чип үйлдвэрлэхээр төлөвлөж байсан бол 2026 оны 2-р сарын байдлаар 3nm чипийн технологи нэвтрүүлэхээр шийдвэр гарлаа. Хоёр дахь үйлдвэрийн тоног төхөөрөмж оруулах ажил жилийн эцсээр эхлэх бөгөөд 2027 онд их хэмжээний үйлдвэрлэл эхэлнэ. Rapidus компани Хоккайдогийн Читосэ хотод 2nm чипийн үйлдвэр барьж байгаа бөгөөд 2025 оны 4-р сард туршилтын шугамаа нэвтрүүлж, 2027 онд арилжааны үйлдвэрлэл эхлүүлэхийг зорьж байна. Хэрэв амжилтанд хүрвэл Япон дэлхийн тэргүүн технологийн чипийн зах зээлийн 20% хүртэл хувийг 2030-аад оны эхэн гэхэд эзлэх боломжтой гэж шинжээчид таамаглаж байна.

Хагас дамжуулагчийн салбарын гол хөрөнгө оруулалтын сонголтууд: Tokyo Electron (8035.T) — чип үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмж; Shin-Etsu Chemical (4063.T) — цахиур вафер, дэлхийн зах зээлийн 30%+ хувийг эзэлдэг; Renesas Electronics (6723.T) — автомашин, аж үйлдвэрийн микрочип; Disco Corporation (6146.T) — нарийн боловсруулалтын чипийн тоног төхөөрөмж. Shin-Etsu 2025 оны 4-р сард 500 тэрбум иений хувьцаа тойм хөтөлбөр зарласан бол зах зээлийн үнэлгээ нь 82 тэрбум долларт хүрсэн байна.

Дэлхийн эдийн засагт гүйцэтгэх үүрэг: 4-р том эдийн засаг, дэлхийн хамгийн том зээлдэгч улс

Япон 2023 онд Германд давуулан дэлхийн 4-р том эдийн засаг болсон — ДНБ нь 4.2 их наяд доллар орчим. Гэсэн ч Японы дэлхийн эдийн засагт үзүүлэх нөлөө зөвхөн ДНБ-ний хэмжээгээр хэмжигддэггүй. Япон дэлхийн хамгийн том зээлдэгч улс бөгөөд 1.1 их наяд долларын АНУ-ын Засгийн газрын бондыг эзэмшдэг. Toyota дэлхийн №1 автомашин үйлдвэрлэгч (жилийн борлуулалт 11 сая гаруй), Sony дэлхийн тэргүүний зугаа цэнгэлийн электроникийн компани, Nintendo дэлхийн тоглоомын аж үйлдвэрийг тодорхойлогч тоглогч хэвээр байна.

Японы нэг давуу тал бол "монозукури" буюу зүйл хийх урлаг — нарийн инженерчлэл, чанарын соёл юм. Fanuc, Yaskawa, Keyence зэрэг компаниуд дэлхийн үйлдвэрлэлийн автоматжуулалтыг тодорхойлдог. Японы компаниуд хагас дамжуулагчид шаардагдах тусгай материалын (Shin-Etsu-ын цахиур вафер, JSR-ийн фоторезистент бодис, Sumco) маш чухал хэсгийг эзэмшдэг.

Салбар тус бүрийн хөрөнгө оруулалтын тоглогчид

Батлан хамгаалах салбар: Mitsubishi Heavy Industries (7011.T), Kawasaki Heavy Industries (7012.T), IHI Corporation (7013.T), Japan Steel Works (5631.T). Эдгээр компаниудын хувьцааны үнэ батлан хамгаалах зардлын өсөлтөөр мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн.

Худалдааны бүлэглэлүүд (Баффетын сонголт): Itochu (8001.T), Marubeni (8002.T), Mitsui (8031.T), Sumitomo (8053.T), Mitsubishi (8058.T). Дэлхийн барааны хэрэгцээ хэвийн хэмжээнд байгаа тохиолдолд эдгээр компаниуд тогтвортой ашиг олно.

Хагас дамжуулагч: Tokyo Electron (8035.T), Shin-Etsu Chemical (4063.T), Renesas Electronics (6723.T), Disco Corporation (6146.T). AI болон дата сентерийн өсөлтийн шууд ашиг хүртэгчид.

Автомашин: Toyota (7203.T / TM), Honda (7267.T / HMC), Subaru (7270.T). Toyota цахилгаан тэргэнд хожимдсон гэсэн шүүмжлэл байгаа ч дэлхийн зах зээлд тэргүүн байр сууриа хадгалсаар байна.

Технологи ба зугаа цэнгэл: Sony (6758.T / SONY), Nintendo (7974.T), Keyence (6861.T). Банкны салбар: Mitsubishi UFJ Financial (8306.T / MUFG), Sumitomo Mitsui Financial (8316.T). Банкны хүү өссөнөөр хавчих маргины өсөлт хүлээгдэж байна.

Эрсдэл: Хөгшрөлт, иен, Хятадын хамаарал

Япон дэлхийн хамгийн хөгшин хүн амтай улс бөгөөд ажиллах хүчний хомсдол улмаар хүнд асуудал болсоор байна. Хүн амын буурах хандлага дотоодын хэрэглээний удаашралд хүргэж, эдийн засгийн урт хугацааны өсөлтийн боломжийг хязгаарлаж болзошгүй.

Иений хэлбэлзэл гадаадын хөрөнгө оруулагчдад хоёрдмол нөлөө үзүүлнэ. Сул иен экспортын компаниудад ашигтай ч гадаадаас иенд хөрөнгө оруулагчдад валютын алдагдал учруулж болно. Иен хүчтэй болвол экспортын орлого агшина. WisdomTree Japan Hedged Equity ETF (DXJ) нь иений эрсдэлийг хаших стратегийн нэг хэлбэр юм.

Хятадын зах зээлтэй холбоотой эрсдэл бас байна. Toyota, Sony, Murata зэрэг компаниудын орлогын 15-25% Хятадаас ирдэг. АНУ-Хятадын харилцаа улам хурцдах, Тайванийн хямрал болзошгүй тохиолдолд эдгээр компаниуд дарамтад орох аюул байна.

Монголын хөрөнгө оруулагчдад зориулсан стратеги

Японы зах зээлд хөрөнгө оруулах хамгийн хялбар арга бол ETF буюу биржид арилжаалагдах сан юм. iShares MSCI Japan ETF (EWJ) нь Японы хамгийн том компаниудын сагсыг авах боломж олгоно. Иений эрсдэлээс зайлсхийхийг хүсвэл WisdomTree Japan Hedged Equity ETF (DXJ) нь мөнгөний хашалт хийж байдаг.

Тусгай хувьцааг сонирхдог хөрөнгө оруулагчдад: Батлан хамгаалах сэдэвт хөрөнгө оруулалт хийх бол Mitsubishi Heavy Industries (7011.T) нь тэргүүн сонголт. Баффетын стратегийг дагах бол худ дамжааны таван компани — Itochu, Mitsui, Mitsubishi, Marubeni, Sumitomo — хуваарьтай хөрөнгө оруулалтын (DCA) стратегийн сайн сонголт. AI ба хагас дамжуулагчийн давалгааг барихаар хүсвэл Tokyo Electron (8035.T) эсвэл Shin-Etsu Chemical (4063.T) нь үнийн хувьд зах зээлтэй харьцуулахад хоцрогдолтой байсаар байна.

Японы сэргэлт нь нэг жил, нэг хэрэгзэх давалгаа биш — энэ нь гүнзгий бүтцийн өөрчлөлт юм. Корпорацийн засаглал, батлан хамгаалах бодлого, хагас дамжуулагчид буцаж ирэх — эдгээр гурван тулгуур нь Японыг 2030-аад оны хамгийн сонирхолтой хөрөнгийн зах зээлийн нэг болгож буй. Уоррен Баффет хэдэн жилийн өмнө энийг харж, асар их хөрөнгө оруулсан. Одоо таны эргэлт.

Эх сурвалж

1. Japan Times — "No 60,000 Nikkei 225 likely in 2026, unless the AI bubble remains extra bubbly" (2025/12/31)

2. CNBC — "Buffett's Berkshire hikes stakes in five Japanese trading houses to almost 10% each" (2025/03/17)

3. Bloomberg — "Mitsubishi Corp says Berkshire Hathaway's stake rises to 10.23%" (2025/08/28)

4. CNBC — "Bank of Japan raises short-term interest rates to highest in 30 years" (2025/12/19)

5. Naval News — "Japan Approves Record Defense Budget for Fiscal Year 2026" (2025/12)

6. Al Jazeera — "Japan gov't greenlights record $58bn defence budget amid regional tension" (2025/12/26)

7. The Diplomat — "TSMC's Kumamoto Fab Upgrade: A Security-Driven Reconfiguration of Indo-Pacific Chip Competition" (2026/04)

8. FinancialContent — "Japan's Silicon Renaissance: TSMC's 3nm Commitment and Rapidus's 2nm Surge Redefine Global Chip Landscape" (2026/02)

9. Digitimes — "Japan's $65 Billion Bet: Inside the Government's Semiconductor Revival Plan" (2025/12)

10. Invesco — "2026 Investment Outlook – Japan Equities" (2025/12)