Чипийн нийлүүлэлтийн гинж: Nvidia, TSMC, ASML болон хөрөнгө оруулалтын боломжууд

Дэлхийн технологийн салбарын хамгийн чухал бүтээгдэхүүн бол чип буюу хагас дамжуулагч юм. Утаснаас эхлээд хиймэл дагуул хүртэл, цахим тоног төхөөрөмж бүр чипгүйгээр ажиллах боломжгүй. Сүүлийн жилүүдэд хиймэл оюун ухааны (AI) хувьсгал энэ салбарын ач холбогдлыг улам бүр нэмэгдүүлж, хагас дамжуулагчийн зах зээл хөрөнгө оруулагчдын хамгийн их анхаарал татсан бүс болтол өссөн. 2024 онд дэлхийн хагас дамжуулагчийн зах зээл $600 тэрбум гаруй болж, 2030 он гэхэд $1 их наяд давна гэж таамаглаж байна.

Чип бүтээдэг компаниуд: Fabless загвар

Чипийн салбарын хамгийн гайхалтай ойлголтуудын нэг бол "fabless" буюу үйлдвэргүй загвар юм. Nvidia, AMD, Apple, Qualcomm зэрэг компаниуд зөвхөн чипийн загварыг зохиодог ба өөрсдөө үйлдвэр барьдаггүй. Загварласан чипийг гуравдагч талын үйлдвэрт гэрээгээр хийлгэдэг.

Nvidia — AI чипийн давтагдашгүй тэргүүлэгч. 2025 оны санхүүгийн жилд $130 тэрбумын орлого, $72.8 тэрбумын цэвэр ашиг олсон бөгөөд 2026 оны санхүүгийн жилд $215 тэрбумд хүрэхээр байна. Nvidia-гийн AI боловсруулалтанд зориулсан дата төвийг байгуулж, үүний сүүлийн чип болох Blackwell B200 нь 2025 оны нийт бүтээгдэхүүн борлуулалтанд гарахаас өмнө аль хэдийн зарагдаад дууссан. Nvidia-н ахиу ашиг (gross margin) нь 75% хүртэл хүрч, технологийн компаниудаас хамгийн өндөр ашгийн нэг болж байна. Зах зээлийн үнэлгээ нь 2025 оны 10-р сард $5 их наяд давж, дэлхийн хамгийн үнэ цэнэтэй компани болж түүхэнд бичигдсэн.

AMD нь Nvidia-тай шууд өрсөлдөгч бөгөөд MI300X GPU-аар дата төвийн AI зах зээлд нэвтрэж байна. Qualcomm нь утасны чипийн зах зээлд Snapdragon цуврал бүтээгдэхүүнээрээ тэргүүлж, Apple-ийн A18 болон M4 чипүүд нь гүйцэтгэл, эрчим хүчний хэмнэлтийн хувьд үйлдвэрлэлийн хамгийн дэвшилтэт бүтээгдэхүүнүүдийн нэг болсон байна.

Үйлдвэрлэгчид: TSMC-ийн давамгайлал

Чипийг загварласны дараа хамгийн нарийн, үнэтэй процесс бол үйлдвэрлэл юм. Энэ салбарт Taiwan Semiconductor Manufacturing Company буюу TSMC дэлхийн зах зээлийн ойролцоогоор 70%-ийг эзэлдэг. 2024 онд TSMC $122 тэрбум (NT₩2.9 их наяд)-ын орлого олж, дэлхийн хамгийн чухал технологийн компаниудын нэг болсоор байна. Nvidia, Apple, Qualcomm, AMD — бүгд TSMC-д чипээ хийлгэдэг.

TSMC 2nm процессийн технологи рүү 2025 оны сүүлд шилжиж, Gate-All-Around нанолист транзисторын шинэ архитектур ашиглаж эхэлсэн нь жижигрүүлэлтийн дараагийн шатыг тэмдэглэж байна. Гэсэн хэдий ч TSMC Тайванд суурилсан учир газарзүйн эрсдэл их хэвээр байгаа — Хятад-Тайваны геополитикийн хурцадмал байдал нийлүүлэлтийн гинжийг тасалдуулж болзошгүй гэсэн аюул ноцтой хэвээр байна.

Samsung Foundry нь хоёр дахь том үйлдвэрлэгч боловч TSMC-тэй зайгаа хадгалж чадахгүй байна. Intel Foundry нь гуравдагч талд үйлчилдэг үйлдвэр байгуулахаар том хөрөнгө оруулалт хийж байгаа ч технологийн хоцрогдлоо арилгахад хэд хэдэн жил шаардлагатай хэвээр байна.

Тоног төхөөрөмж нийлүүлэгчид: ASML-ийн монополь

Чипийн нийлүүлэлтийн гинжийн хамгийн бага мэдэгддэг ч хамгийн чухал холбоос бол тоног төхөөрөмж нийлүүлэгчид юм. Тэдгүйгээр ямар ч чип үйлдвэрлэгдэхгүй.

ASML Holding (Нидерланд) нь дэлхийн цорын ганц EUV (Extreme Ultraviolet) литографийн машин үйлдвэрлэгч юм. Эдгээр машингүйгээр 7nm-с нарийн чип үйлдвэрлэх боломжгүй. TSMC, Samsung, Intel зэрэг бүх тэргүүлэх үйлдвэрлэгчид ASML-ийн машин ашиглана. Нэг EUV машин $200 сая хүртэл, хамгийн дэвшилтэт High-NA EUV нь $370 сая хүртэл үнэтэй. 2024 онд ASML €35 тэрбум ($38 тэрбум)-ын орлого олж, Европын хамгийн үнэ цэнэтэй технологийн компани болсоор байна — зах зээлийн үнэлгээ $527 тэрбумд хүрсэн.

Бусад чухал тоног төхөөрөмж нийлүүлэгчид:

Applied Materials (AMAT) — дэлхийн хоёр дахь том тоног төхөөрөмж нийлүүлэгч, 2024 онд $27 тэрбумын орлоготой. Хучлага (deposition), сийлбэр (etching) процессийн тоног төхөөрөмжийн тэргүүлэгч.

Lam Research — чип үйлдвэрлэлийн сийлбэр болон хуцах (etch and deposition) процессийн мэргэшсэн нийлүүлэгч.

KLA Corporation — чипийн хяналт, хэмжилт (metrology and inspection)-ийн тэргүүлэгч, үйлдвэрлэлийн чанарыг баталгаажуулна.

Tokyo Electron (TEL) — Японы тэргүүлэх нийлүүлэгч, Азийн зах зээлд өргөн нөлөөтэй.

Шинэ тоглогчид: Геополитикийн тархаагдал

Дэлхийн чипийн нийлүүлэлт Тайвань дээр хэт их тулгуурладаг гэсэн санааг АНУ, Япон, Европ улсууд ноцтойгоор авч үзэж эхлэв.

АНУ-ын CHIPS болон Шинжлэх Ухааны хууль нь $52.7 тэрбумын дотоодын чип үйлдвэрлэлийн дэмжлэгийг хуваарилсан. Intel Аризона, Огайо мужуудад $8.5 тэрбумын тусламж авсан бол TSMC Аризонад $6.6 тэрбум, Samsung Техасийн үйлдвэрт $6.4 тэрбум авлаа. 2033 он гэхэд АНУ дэлхийн дэвшилтэт чипийн 28%-ийг дотооддоо үйлдвэрлэхээр зорьж байна.

Японы Rapidus компани 2027 он гэхэд 2nm чип үйлдвэрлэхийг зорьж, засгийн газраас 1 их наяд иений дэмжлэг авч байна. 1980-аад онд дэлхийн зах зээлийн 50%-ийг эзэлж байсан Японы чипийн үйлдвэрлэл 2019 он гэхэд 10% болж унасан ба одоо сэргэлт рүү нааш тэмцэж байна.

Том технологийн компаниуд өөрсдийн чип бүтээж байна

Хамгийн том технологийн компаниуд гуравдагч этгээдийн чипт тулгуурлахаа болиод өөрсдийн чип бүтээх рүү шилжиж байна:

Apple Silicon (M-цуврал) — Mac компьютерийн Intel процессороос 2020 онд бүрэн татгалзаж M1, M2, M3, M4, M5 цуврал чип руу шилжсэн. Зарцуулалт болон гүйцэтгэлийн хувьд Intel дэвшилтэт чипүүдийг ихэнх тест дээр давж байна.

Google TPU (Tensor Processing Unit) — Google-ийн AI загвар сургалтанд зориулсан тусгай чип. Cloud үйлчилгээний тооцоолох зардлыг эрс бууруулдаг.

Amazon Trainium & Inferentia — AWS дата төвд машин сургалт болон дүгнэлт хийхэд зориулсан Amazon-ы чипүүд. Nvidia-тай харьцуулахад зардалын давуу тал нэмэгдэж байна.

Microsoft Maia & Cobalt — Microsoft Azure-ийн AI дата төвд ашиглах зориулалттай чипүүд, 2023 онд нийтэд танилцуулсан.

Meta MTIA — Meta-ийн нийгмийн сүлжээний контент зөвлөмжийн алгоритм болон AI загварт зориулсан тусгай чип.

Эдгээр in-house чипүүд Nvidia-гийн GPU зах зээлийн эзлэхүүнд урт хугацаанд нөлөөлөх боломжтой ч богино хугацаанд Nvidia-ын давамгайлал хэвээр байна. Харин TSMC болон тоног төхөөрөмж нийлүүлэгчид бүх тохиолдолд ашиг хүртдэг — хэн чип бүтээсэн ч тэдний машин, үйлдвэр ашиглагдана.

Хөрөнгө оруулагчдад зориулсан дүгнэлт

Чипийн нийлүүлэлтийн гинжид хөрөнгө оруулахад хэд хэдэн стратегийн арга бий:

Өндөр өсөлттэй, эрсдэлтэй: Nvidia (NVDA) — AI чипийн зах зээлийн 80%+ эзэмшдэг, ашгийн өсөлт гайхалтай ч P/E өндөр учир үнэлгээний эрсдэл бий.

Тогтвортой, стратегийн: ASML (ASML) — EUV машины цорын ганц үйлдвэрлэгч, геополитикийн хязгаарлалт (ASML Хятадад EUV зарахыг хориглосон), гэхдээ урт хугацааны монополь хадгалагдана. Applied Materials (AMAT), Lam Research (LRCX), KLA (KLAC) нь бүх чип үйлдвэрлэгчдэд зарддаг учир тархаагдсан орлоготой.

Урт хугацааны найдвартай: TSMC (TSM) — зах зээлийн 70% эзэлдэг, Тайваны геополитикийн эрсдэлтэй ч дэлхийн дэвшилтэт чипийн үйлдвэрлэлд үүрлүүлсэн.

Эрсдэлийн хувьд: Хятад-Тайваны хурцадмал байдал, АНУ-Хятадын худалдааны хязгаарлалт (ASML, Nvidia-д нөлөөлж буй), болон AI хөрөнгө оруулалтын «хөөс» таарах магадлал нийт салбарын үнэлгээнд хүчтэй нөлөөлж болно.

Монгол хөрөнгө оруулагчдад зориулсан зөвлөгөө: Нэг компанид биш, харин ETF буюу салбарын сан (жишээ нь SOXX — iShares Semiconductor ETF, SOXQ — Invesco) ашиглан тархаагдсан хөрөнгө оруулалт хийх нь зохимжтой. Чипийн салбар мөчлөгтэй (cyclical) учир уналтын үед нэмж авах стратеги урт хугацаанд үр дүнтэй байдаг.

AI хувьсгал үргэлжилж, дэлхийн дата төвийн дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт $1 их наядад хүрэх замд байгаа өнөөдөр чипийн нийлүүлэлтийн гинжийг ойлгох нь аль ч хөрөнгө оруулагчийн хувьд стратегийн давуу тал болно.